Isifo semiphunga esingapheliyo (Cronic obstructive pulmonary disease) (COPD) yimeko yemiphunga yexesha elide enokwenza kube nzima ukuphefumla. Oku kwenzeka xa imigudu yomoya emiphungeni yakho idumba, ivalekile, okanye iphulukane neempawu ezinwebekayo.1
Omnye wezona zizathu zixhaphakileyo zeCOPD kukutshaya - kuquka ukuphefumlela umsi wecuba.1 Ukutshaya Nye yezona zizathu ziphambili, kodwa hayi kuphela unobangela weCOPD. Ukuba uneCOPD, ukuyeka ukutshaya yenye yezona zinto zibalulekileyo onokuthi uzenze ukulawula imeko yakho kwaye uyigcine ingabi mbi.2
Ucaphulo
- I-Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). ISicwangciso-qhinga seHlabathi soThintelo, uFundo kunye noLawulo lweCOPD: Ingxelo ye-2024. IGOLIDE; 2024. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://goldcopd.org
- Iziko leSizwe leNtliziyo, imiphunga, kunye neGazi. I-COPD: Oonobangela, Iimpawu, kunye noNyango. ISebe lezeMpilo lase-US kunye neeNkonzo zoLuntu. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.nhlbi.nih.gov/health/copd
- ISebe lezeMpilo lase-US kunye neeNkonzo zoLuntu. Imiphumo Yempilo Yokutshaya—Iminyaka engama-50 yenkqubela phambili: Ingxelo kaGqirha Jikelele. 2014. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK179276
- Iklinikhi yaseMayo. Indlela ukutshaya kuyichaphazela ngayo inkqubo yakho yomzimba yokuzikhusela. Ifikeleleke ngoMeyi 29, 2025. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/expert-answers/smoking-and-immunity/faq-20058054
- McVary KT, Carrier S, Wessells H. Ukutshaya kunye nokungasebenzi kakuhle kwe-erectile: uhlalutyo olusekelwe kubungqina. J Urol. 2001;166(5):1624-1632.
- Kovac JR, Labbate C, Ramasamy R, Tang D, Lipsultz LI. Iziphumo zokutshaya icuba kwi-erectile dysfunction. Andrologia. 2015;47(10):1087–1092. doi:10.1111/and.12393
- Yena S, Wan L. Imibutho phakathi kwemeko yokutshaya kunye nobudlolo: uhlalutyo lwamacandelo phakathi kwabasetyhini base-USA abaneminyaka eyi-18-45 iminyaka. I-Endocrinol yangaphambili. 2023;14:1140739. doi:10.3389/fendo.2023.1140739
- UGqirha Jikelele wase-US. Ukusetyenziswa kwe-E-Cigarette phakathi koLutsha kunye nabadala abancinci: Ingxelo yoGqirha Jikelele. 2016. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://e-cigarettes.surgeongeneral.gov
- Amaziko oLawulo lweSifo kunye noThintelo (CDC). Malunga ne-E-Cigarettes. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/about.html
- Hassan M, Vinagolu-Baur J, Li V, et al. I-E-cigarettes kunye nempilo ye-arterial: uphononongo lwekhonkco phakathi kwe-vaping kunye ne-atherosclerosis yokuqhubela phambili. Ihlabathi J Cardiol. 2024;16(12):707–719. doi:10.4330/wjc.v16.i12.707
- I-Arhente yoKhuseleko lweNdalo yase-US (EPA). ISecond Electronic Cigarette Aerosol kunye noMgangatho woMoya wangaphakathi. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.epa.gov/indoor-air-quality-iaq/secondhand-electronic-cigarette-aerosol-and-indoor-air-quality
- Amaziko oLawulo lweSifo kunye noThintelo (CDC). Iinyani eziKhawulezayo kwiMingcipheko ye-E-cigarettes kuBantu abancinci. Ihlaziywe nge-7 kaDisemba 2023. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.cdc.gov/tobacco/basic_information/e-cigarettes/Quick-Facts-on-the-Risks-of-E-cigarettes-for-Kids-Teens-and-Young-Adults.html
- I-World Health Organization. Isifo semiphunga esingapheliyo (COPD). Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chronic-obstructive-pulmonary-disease-(copd)
- Stolz D, Mkorombindo T, Schumann DM, et al. Ngokubhekiselele ekuphelisweni kwezifo ezingapheliyo zemiphunga: iKhomishini yeLancet. Lancet. 2022;400(10356):921–972. doi:10.1016/S0140-6736(22)01273-9
- Iklinikhi yaseMayo. COPD: Imiba yomngcipheko. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/copd/symptoms-causes
- Isiseko se-Alpha-1. Yintoni ukusilela kwe-Alpha-1 Antitrypsin? Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.alpha1.org
- van Eerd EAM, van der Meer RM, van Schayck OCP. Ukuyeka ukutshaya kubantu abanesifo esingapheliyo se-pulmonary obstructive. Cochrane Database Syst Rev. 2016;2016(8):CD010744. doi:10.1002/14651858.CD010744.pub2
- I-World Health Organization. Ungcoliseko lomoya wekhaya kunye nempilo. Ihlaziywe ngo-2021. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/household-air-pollution-and-health
- Amaziko oLawulo noThintelo lweZifo. Ukutshaya kunye neCOPD. Ihlaziywe ngo-2024. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.cdc.gov/tobacco/campaign/tips/diseases/copd.html
- Iziko leSizwe leNtliziyo, imiphunga, kunye neGazi. I-COPD kunye nokutshaya: Isicwangciso sam sokuyeka incwadana. Ihlaziywe ngo-2024. Ifikeleleke ngoMeyi 2025. https://www.nhlbi.nih.gov/resources/copd-and-smoking-my-plan-quit-brochure
