Yini i-COPD?
Isifo se-Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) yigama lezokwelapha elisetshenziselwa ukuchaza isimo samaphaphu esibangela ukuba imigudu yokuphefumula ibe mncane futhi ivaleke okwenza kube nzima ukuphefumula.[1]
Lapho igama lihlukaniswa, ungabona ukuthi incazelo iyithola kanjani incazelo yayo:
Okungapheli: isimo sesikhathi eside nesiqhubekayo esingeke siphele
Okuphazamisayo: imigudu yomoya emaphashini akho inciphile futhi iyavaleka noma ivaleke, okwenza kube nzima ukuthi ikhiphe umoya
I-pulmonary: isimo esithinta amaphaphu akho
Izifo: isimo sezempilo esaziwayo
I-COPD ingachazwa njengesifo semigudu yomoya (i-bronchitis engapheli) kanye/noma isifo samasaka omoya (emphysema).
- I-bronchitis engapheli kutholakala lapho othile enezimpawu zokukhwehlela isikhathi eside (izinyanga noma iminyaka eminingi) futhi ekhwehlela iphlegm, ebizwa nangokuthi isikhwehlela noma amafinyila. Ngokuvamile kubangelwa ukubhema, kodwa abantu abangakaze babheme nabo abasebenza noma abahlala ezindaweni lapho bephefumula khona uthuli, izinto zokubasa (isb., izinkuni), intuthu yamakhemikhali, noma ukushisisa nokupheka kwasekhaya nabo bangaba ne-bronchitis engapheli. Isifo se-reflux se-gastroesophageal (esivame ukubizwa ngokuthi i-GERD) sihlotshaniswa nalokhu kuxilongwa.
I-bronchitis engapheli iwumphumela wokucasuka nokuvuvukala kwamashubhu e-bronchial (imigudu yomoya) - amashubhu anomthwalo wokuthwala umoya emaphashini. Amashubhu ayakhukhumala futhi akhiqize ukunqwabelana kwamafinyila eduze kolwelwesi. Izakhiwo ezincane ezinjengezinwele ezikumashubhu okuthiwa i-cilia ngokuvamile zisiza ukukhipha ufinyila emzileni womoya, kodwa ngezinye izikhathi azisebenzi kahle. Lokhu kubangela ukunqwabelana kwamapulaki amafinyila okunzima ukuwakhwehlela futhi ngezinye izikhathi akwenze kube nzima ukukhipha nokungena umoya emaphashini. Abantu abane-bronchitis engapheli bangaba nezimpawu zesifuba noma ubuhlungu besisu.
- I-Emphysema kutholakala kuphela ngokuhlolwa kwe-imaging yamaphaphu (njenge-CT scan) ebonisa umonakalo ezindongeni zamasaka amancane omoya emaphashini ekugcineni kwamashubhu e-bronchial - okuthiwa i-alveoli - lo monakalo uwenza akhule. I-alveoli ngokuvamile idlala indima ebalulekile ekudluliseleni umoya-mpilo egazini lakho futhi ihlunge i-carbon dioxide ibuyele ngaphandle. I-Emphysema iqala ngokuhamba kwesikhathi, futhi akuwona wonke umuntu one-emphysema yokuqala onezimpawu, kodwa ukuba ne-emphysema kungenza kube nzima ukuphefumula ngoba amasaka omoya akhulisiwe abamba umoya emaphashini. Ukucupha komoya kutholwa kusetshenziswa ukuhlola ukusebenza kwamaphaphu.
Cishe abantu abayizigidi ezingu-380 emhlabeni wonke bahlaselwe yi-COPD. Kuyimbangela yesithathu ehamba phambili yokufa ngemuva kwesifo senhliziyo nesifo sohlangothi.[2]
Uma unesifo se-chronic obstructive pulmonary, kancane kancane kuba nzima ukuphefumula. I-COPD iyaqhubeka, okusho ukuthi umonakalo emaphashini akho awukwazi ukuhlehliswa futhi ungase uqhubeke. Ukwelashwa, imithi, kanye nokulungiswa kwendlela yokuphila kungakusiza ufunde ukuphatha ngokuphumelelayo, ukulawula izimpawu zakho, futhi kungase kubambezele ukuqhubeka kwe-COPD.

Amathuluzi Ezemfundo e-COPD
Amathuluzi ethu Ezemfundo aklanyelwe ukwenza ukufunda, ukufundisa, kanye nokwabelana ngolwazi oluthembekile lwe-COPD kube lula.
Yazi Izimpawu Zokuqhuma Kwe-COPD
Izimpawu ze-COPD zingashintsha usuku nosuku, kodwa ezinye izinguquko zingase zibe izimpawu zokuqubuka kwesifo. Ukwazi ukuthi yini okufanele uyiqaphele nokuthi nini okufanele uyenze kungakusiza ukuthi usabele ngokushesha.

Inyanga yokuqwashisa nge-copd 2025
NgoSuku Lomhlaba Lwe-COPD lwango-2025, i-GAAPP ihlanganisa amazwi ahlukahlukene - asuka esigulini kanye nomnakekeli ovela e-Brazil ngesibindi ukwabelana ngohambo lwaso lomuntu siqu lokuxilongwa, ukuphathwa kwansuku zonke, nokuhlala nokugula emakhaya abo, kuchwepheshe ohamba phambili wokwelapha ngokomzimba onikeza imininingwane ebalulekile yokwelashwa, ucwaningo, kanye nekusasa lokunakekelwa. Lolu hlelo luhlose ukunika amandla abantu abane-COPD ngokunikeza ulwazi olubanzi, ukugqugquzela umuzwa womphakathi, kanye nokukhuthaza ukutholakala okuthuthukisiwe kusenesikhathi kanye nokufinyelela ekuvuseleleni amaphaphu nokwelashwa emhlabeni wonke.
Izinsiza Eziwusizo
- I-asthma + Lung UK
- Isisekelo seCOPD
- I-COPD eMelika kanye Nomgwaqo Oya Ekunakekelweni Okungcono
- I-COPD Patient Charter
- I-European Federation of Allergy and Airways Diseases Patients' Associations (EFA)
- I-International Primary Care Respiratory Group (IPCRG)
- I-Longfonds
- I-Lung Health Foundation
- I-COPD Implementation Toolkit liwumhlahlandlela ophelele wokuthuthukisa ukunakekelwa kwalabo abaphila nesifo esingamahlalakhona sokuvinjwa kwamaphaphu (COPD). Leli qoqo lamathuluzi elisetshenziswayo lenzelwe odokotela, abahleli besistimu yezempilo, nezinhlangano zezempilo ukuze babasize basebenzise I-Ontario Health's Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) Izinga Lekhwalithi, futhi iqukethe izinsiza, amathuluzi okunakekela, amavidiyo, amaphothali, izinhlelo ezibonakalayo, izinkundla zedijithali, nokuningi.
- Ikhithi Yamathuluzi Yemikhuba Emihle Ye-Asthma inikeza abahlinzeki bezempilo abayinhloko kanye nomphakathi iqoqo elisekelwe ebufakazini, elisebenziseka kalula, nelifinyelelekayo lamathuluzi asekela ukulethwa kokunakekelwa kwesifuba somoya ezinganeni, intsha, kanye nabantu abadala ngokuhambisana ne-Ontario Health's Quality Standards.
- I-Lung Health Foundation Resource Library yeziguli iwumtapo wezinsiza ongalandwa mahhala oxhumanisa abantu ngolwazi oludingekayo lwe-Asthma, COPD, Umdlavuza Wamaphaphu, nokunye.
- I-Lung Health Foundation Amathuluzi Omtholampilo Wabahlinzeki Bezempilo iyilabhulali yezinsiza ezilandekayo zamahhala zabahlinzeki bezempilo mayelana nokuphathwa kwe-Asthma kanye ne-COPD nokunye.
- Imihlahlandlela Yokunika Isiguli Amandla
- Ubufakazi Besayensi Bokunika Isiguli Amandla
- Khuluma nge-COPD
Ukubhaliswa
I-COPD Foundation Patient Powered Research Network
Ukuthuthukisa Isipiliyoni Sesiguli ku-COPD (APEX) (United States)
I-National Chest Registry (Malaysia)
Okubhekwayo
1. IGOLIDE. Isu Lomhlaba Wonke Lokuvimbela, Ukuxilongwa Nokuphathwa Kwe-COPD: Umbiko Wango-2024. Ikhasi lewebhu leGOLIDE. Ishicilelwe Novemba 2023. Ifinyelele Novemba 28, 2023. https://goldcopd.org/2024-gold-report/
2. Aeloye D, Ingoma P, Zhu Y, et al. Ukusabalala komhlaba wonke, kwesifunda, kanye nakuzwelonke, kanye nezici eziyingozi zesifo esingamahlalakhona sokuvimbela i-pulmonary (COPD) ngo-2019: ukubuyekezwa okuhlelekile nokuhlaziywa kokumodela. I-Lancet Respir Med. 2022;10(5):447-458. doi:10.1016/S2213-2600(21)00511-7
3. Stolz D, Mkorombindo T, Schumann DM, et al. Ngokubhekela ekuqedweni kwesifo esingamahlalakhona sokuvimbela amaphaphu: Ikhomishini yeLancet. I-Lancet. 2022;400(10356):921-972. doi:10.1016/S0140-6736(22)01273-9
4. IGOLIDE. Isu Lomhlaba Wonke Lokuvimbela, Ukuxilongwa Nokuphathwa Kwe-COPD: Umbiko Wango-2024. Ikhasi lewebhu leGOLIDE. Ishicilelwe Novemba 2023. Ifinyelele Novemba 28, 2023. https://goldcopd.org/2024-gold-report/
5. Syamlal G, Kurth LM, Dodd KE, Blackley DJ, Hall NB, Mazurek JM. Ukufa Kwezifo Ezingamaphaphu Ezingalapheki Ngomkhakha Nomsebenzi - United States, 2020. I-MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2022; 71:1550–1554. I-DOI: http://dx.doi.org/10.15585/mmwr.mm7149a3.
6. I-NHS. Izimbangela Zezifo Ezingamaphaphu Ezingalapheki (COPD). Iwebhusayithi ye-NHS. Ibuyekezwe ngomhla ka-Ephreli 11, 2023. Ifinyelele Novemba 8, 2023. https://www.nhs.uk/conditions/chronic-obstructive-pulmonary-disease-copd/causes/
7. Ramírez-Venegas A, Velázquez-Uncal M, Aranda-Chávez A, Guzmán-Bouilloud NE, Mayar-Maya ME, Pérez Lara-Albisua JL, Hernández-Zenteno RJ, Flores-Trujillo F, Sansores RH. Ama-bronchodilators we-hyperinflation ku-COPD ehlotshaniswa nentuthu ye-biomass: isilingo somtholampilo. I-Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2019 Aug 6;14:1753-1762. doi: 10.2147/COPD.S201314.
8. Brantly M, Campos M, Davis AM, et al. Ukutholwa kokushoda kwe-alpha-1 antitrypsin: okwedlule, okwamanje kanye nekusasa. Orphanet J Rare Dis. 2020;15(1):96. Published 2020 Apr 19. doi:10.1186/s13023-020-01352-5
9. Isisekelo se-Alpha-1. Iyini i-Alpha-1? Iwebhusayithi ye-Alpha-1 Foundation. Ifinyelelwe ngomhla ka-8 Novemba 2023. https://alpha1.org/what-is-alpha1/
10. I-Stockley JA, i-Stockley RA, i-Sapey E. Ayikho ithrekhi esheshayo yokuhlonza abenqabayo ngokushesha ekuntuleni kwe-Alpha-1 antitrypsin nge-spirometry: isifundo se-longitudinal sokulinganisa okuphindaphindiwe. I-Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2021;16:835–840. doi:10.2147/COPD.S298585
11. UFranciosi AN, Alkhunaizi MA, Woodsmith A, Aldaihani L, Alkandari H, Lee SE, Fee LT, McElvaney NG, Carroll TP. Ukushoda kwe-Alpha-1 Antitrypsin kanye Nokubhema Ugwayi: Ukuhlola Izinto Eziyingozi Nokuyeka Ukubhema Kubantu Babhalisiwe. I-COPD. 2021 Feb;18(1):76-82. doi: 10.1080/15412555.2020.1864725. I-Epub 2021 Feb 9.
12. Rabe KF, Rennard S, Martinez FJ, et al. I-Targeting Type 2 Inflammation kanye ne-Epithelial Alarmins ku-Chronic Obstructive Pulmonary Disease: I-Biologics Outlook. Ngingu-J Respir Crit Care Med. 2023;208(4):395-405. doi:10.1164/rccm.202303-0455CI
13. IGOLIDE. Isu Lomhlaba Wonke Lokuvimbela, Ukuxilongwa Nokuphathwa Kwe-COPD: Umbiko Wango-2024. Ikhasi lewebhu leGOLIDE. Ishicilelwe Novemba 2023. Ifinyelele Novemba 28, 2023. https://goldcopd.org/2024-gold-report/
14. Tarín-Carrasco P, Im U, Geels C, Palacios-Peña L, Jiménez-Guerrero P. Umnikelo wezinhlayiyana ezinhle zokwethulwa nokufa kwangaphambi kwesikhathi esizayo eYurophu: Impendulo engaqondile. I-Environ Int. 2021;153:106517. doi:10.1016/j.envint.2021.106517
15. Stolz D, Mkorombindo T, Schumann DM, et al. Ngokubhekela ekuqedweni kwesifo esingamahlalakhona sokuvimbela amaphaphu: Ikhomishini yeLancet. I-Lancet. 2022;400(10356):921-972. doi:10.1016/S0140-6736(22)01273-9
16. Ho T, Cusack RP, Chaudhary N, Satia I, Kurmi OP. Ukuxilongwa ngaphansi nangaphezulu kwe-COPD: umbono womhlaba jikelele. Phefumula (Sheff). 2019;15(1):24-35. doi:10.1183/20734735.0346-2018
17. Lindenauer PK, Stefan MS, Pekow PS, et al. Inhlangano Phakathi Kokuqaliswa Kokuvuselelwa Kwe-Pulmonary Ngemva Kokungeniswa Esibhedlela Kwe-COPD kanye Nokusinda Konyaka O-1 Phakathi Kwabahlomuli Be-Medicare. I-JAMA. 2020;323(18):1813-1823. doi:10.1001/jama.2020.4437
18. Bogachkov, YY. Ukuvuselelwa Kwephaphu Kwehlisa Izimpawu, Kuthuthukisa Ikhwalithi Yempilo. COPD Izindaba Namuhla. Ishicilelwe ngomhla ka-3 Mashi 2022. Yafinyelelwa ngomhla ka-8 Novemba 2023. https://copdnewstoday.com/news/pulmonary-rehabilitation-eases-copd-symptoms-improves-life-quality/
19. Yun R, Bai Y, Lu Y, Wu X, Lee SD. Ukuphefumula Kusebenza Kanjani Ithonya Emisipha Yokuphefumula kanye Nekhwalithi Yokuphila Phakathi Kweziguli ezine-COPD? Ukubuyekezwa Okuhlelekile kanye Nokuhlaziywa Kwe-Meta. Angakwazi ukuphefumula u-J. 2021 Jan 29;2021:1904231. doi: 10.1155/2021/1904231.
Leli khasi libuyekezwe ngu I-GAAPP ochwepheshe bezokwelapha nezesayensi ngoJanuwari 2024
