Isifo se-Chronic obstructive pulmonary (COPD) yisimo samaphaphu sesikhathi eside esingenza kube nzima ukuphefumula. Lokhu kwenzeka lapho imigudu yomoya emaphashini akho ivuvukala, ivalekile, noma ilahlekelwa izimfanelo zayo ezinwebekayo.1
Enye yezimbangela ezivame kakhulu zeCOPD ukubhema - okuhlanganisa ukuphefumula intuthu kagwayi.1 Ukubhema kuyinto one yezimbangela eziyinhloko, kodwa hhayi kuphela imbangela ye-COPD. Uma une-COPD, ukuyeka ukubhema kungenye yezinto ezibaluleke kakhulu ongayenza ukuze ulawule isimo sakho futhi usigcine sibi kakhulu.2
Okubhekwayo
- I-Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). Isu Lomhlaba Lonke Lokuvimbela, Ukuxilongwa, Nokuphathwa kwe-COPD: Umbiko wango-2024. IGOLIDE; 2024. Ifinyelele ngoMeyi 2025. https://goldcopd.org
- I-National Heart, Lung, kanye ne-Blood Institute. I-COPD: Izimbangela, Izimpawu, kanye Nokwelashwa. Umnyango Wezempilo Nezinsizakalo Zabantu wase-US. Ifinyelelwe ngoMeyi 2025. https://www.nhlbi.nih.gov/health/copd
- UMnyango Wezempilo kanye Nezinsizakalo Zabantu e-US. Imiphumela Yezempilo Yokubhema—Iminyaka Engu-50 Yenqubekela-phambili: Umbiko KaDokotela Jikelele Wokuhlinza. 2014. Ifinyelele ngoMeyi 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK179276
- IMayo Clinic. Ukuthi ukubhema kuwuthinta kanjani amasosha akho omzimba. Ifinyelelwe ngoMeyi 29, 2025. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/expert-answers/smoking-and-immunity/faq-20058054
- McVary KT, Carrier S, Wessells H. Ukubhema kanye nokungasebenzi kahle kwe-erectile: ukuhlaziywa okusekelwe ebufakazini. J Urol. 2001;166(5):1624-1632.
- Kovac JR, Labbate C, Ramasamy R, Tang D, Lipsultz LI. Imiphumela yokubhema ugwayi kukungasebenzi kahle kwe-erectile. I-Andrologia. 2015;47(10):1087–1092. doi:10.1111/and.12393
- I-He S, Wan L. Izinhlangano phakathi kwesimo sokubhema nokungazali: ukuhlaziya okuhlangene phakathi kwabesifazane base-USA abaneminyaka engu-18-45. I-Endocrinol yangaphambili. 2023;14:1140739. doi:10.3389/fendo.2023.1140739
- Udokotela Ohlinzayo WaseMelika. Ukusetshenziswa Kwe-E-Cigarette Phakathi Kwentsha Nabantu Abadala Abancane: Umbiko Wodokotela Ohlinzayo Jikelele. 2016. Ifinyelele ngoMeyi 2025. https://e-cigarettes.surgeongeneral.gov
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Mayelana ne-E-Cigarettes. Ifinyelelwe ngoMeyi 2025. https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/about.html
- Hassan M, Vinagolu-Baur J, Li V, et al. I-E-cigarettes nempilo ye-arterial: ukubuyekezwa kokuxhumana phakathi kwe-vaping kanye nokuqhubekela phambili kwe-atherosclerosis. Umhlaba J Cardiol. 2024;16(12):707–719. doi:10.4330/wjc.v16.i12.707
- I-US Environmental Protection Agency (EPA). I-Secondhand Electronic Cigarette Aerosol kanye nekhwalithi yomoya yangaphakathi. Ifinyelelwe ngoMeyi 2025. https://www.epa.gov/indoor-air-quality-iaq/secondhand-electronic-cigarette-aerosol-and-indoor-air-quality
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Amaqiniso Asheshayo Ngezingozi Zogwayi We-E Entsha. Ibuyekezwe ngomhla ka-7 Disemba 2023. Ifinyelele ngoMeyi 2025. https://www.cdc.gov/tobacco/basic_information/e-cigarettes/Quick-Facts-on-the-Risks-of-E-cigarettes-for-Kids-Teens-and-Young-Adults.html
- I-World Health Organization. Isifo se-Chronic obstructive pulmonary (COPD). Ifinyelelwe ngoMeyi 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chronic-obstructive-pulmonary-disease-(copd)
- Stolz D, Mkorombindo T, Schumann DM, et al. Ngokubhekela ekuqedweni kwesifo esingamahlalakhona sokuvimbela amaphaphu: Ikhomishini yeLancet. I-Lancet. 2022;400(10356):921–972. doi:10.1016/S0140-6736(22)01273-9
- IMayo Clinic. I-COPD: Izici zobungozi. Ifinyelelwe ngoMeyi 2025. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/copd/symptoms-causes
- I-Alpha-1 Foundation. Kuyini Ukuntuleka kwe-Alpha-1 Antitrypsin? Ifinyelelwe ngoMeyi 2025. https://www.alpha1.org
- van Eerd EAM, van der Meer RM, van Schayck OCP. Ukuyeka ukubhema kubantu abanesifo esingamahlalakhona sokuvinjwa kwamaphaphu. I-Cochrane Database Syst Rev. 2016;2016(8):CD010744. doi:10.1002/14651858.CD010744.pub2
- I-World Health Organization. Ukungcoliswa komoya wasekhaya kanye nempilo. Kubuyekezwe ngo-2021. Ifinyelele ngoMeyi 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/household-air-pollution-and-health
- Centers for Disease Control and Prevention. Ukubhema kanye ne-COPD. Kubuyekezwe ngo-2024. Ifinyelele ngoMeyi 2025. https://www.cdc.gov/tobacco/campaign/tips/diseases/copd.html
- I-National Heart, Lung, kanye ne-Blood Institute. I-COPD Nokubhema: Uhlelo Lwami Lokuyeka Incwajana. Kubuyekezwe ngo-2024. Ifinyelele ngoMeyi 2025. https://www.nhlbi.nih.gov/resources/copd-and-smoking-my-plan-quit-brochure
